«Μαγικά Ξόρκια, Μαντεία και Εξορκισμοί: Μια Πολιτιστική και Κειμενική Παράδοση», ονομάζεται το Συμπόσιο που διοργανώνει αύριο Τρίτη 19 Μαΐου 2026 η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, σε συνέχεια των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από την ίδρυσή της (1926-2026). Το συμπόσιο πραγματοποιείται με αφορμή τη συνεργασία τριών φορέων, του Ιστορικού & Παλαιογραφικού Αρχείου του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, της Γενναδείου Βιβλιοθήκης και του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, για την έκδοση πέντε χειρογράφων με συμπιληματικό περιεχόμενο, προερχόμενο κυρίως από μεγαλύτερες ενότητες, που κάποτε αποτελούσαν το περιεχόμενο αυτοτελών κωδικών, όπως ιατροσόφια, βροντολόγια, σεισμολόγια, ζωδιολόγια, σεληνοδρόμια, εξορκισμοί, επικλήσεις. Η γενική κατηγορία κάτω από την οποία θα μπορούσαν να καταταχθούν είναι των μαγικών και μαντικών χειρογράφων. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η προσπάθεια ελέγχου των φυσικών φαινομένων και του πνευματικού κόσμου, καθώς και της επέμβασης στα παραπάνω και μέσω αυτών στην κοινωνική πραγματικότητα.
«Τα χειρόγραφα που παρουσιάζονται στο συνέδριο αποτελούν μοναδικούς μάρτυρες αντιλήψεων, στάσεων και πρακτικών. Δεν αποτελούν απλώς κατάλοιπα ενός “δεισιδαιμονικού” παρελθόντος, αλλά πολύτιμες μαρτυρίες για τον τρόπο με τον οποίο οι προνεοτερικές κοινωνίες προσπαθούσαν να κατανοήσουν, να ερμηνεύσουν και να ελέγξουν έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητα. Μέσα από μαγικές, μαντικές, επικλητικές και θεραπευτικές πρακτικές, αποκαλύπτεται μια πραγματικότητα όπου θρησκεία, εμπειρική γνώση, επιστήμη, μαγική σκέψη και λαϊκή σοφία συνυπάρχουν δυναμικά. Τα χειρόγραφα αυτά έχουν ιδιαίτερη αξία, γιατί μας βοηθούν να δούμε πιο σύνθετα τις έννοιες της γνώσης, της πίστης και της επιστήμης, τις πρακτικές που συνδέονται με αυτές, τους ανθρώπους, τις κοινωνίες και τις διαδικασίες που τα παράγουν, τα χρησιμοποιούν και τα αναπαράγουν, αλλά και να αναγνωρίσουμε κάποτε πόσο συχνά, ακόμη και οι σύγχρονες κοινωνίες επιστρέφουν σε μορφές “μαγικής” σκέψης όταν κυριαρχούν ο φόβος και η ανασφάλεια», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Σταύρος Γριμάνης, υπεύθυνος του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου ΜΙΕΤ.
«Στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη είμαστε πάρα πολύ χαρούμενοι που ευοδώθηκε αυτή η δημιουργική συνεργασία με δύο πολύ σημαντικά ιδρύματα, το Παλαιογραφικό Αρχείο του ΜΙΕΤ και το Τμήμα Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. Τα χειρόγραφα της πρώιμης νεότερης εποχής που έχουν να κάνουν με γιατροσόφια, ξόρκια και εξορκισμούς, είναι πολύ σημαντικά τεκμήρια της καθημερινής ζωής των προγόνων μας και μας δίνουν μια πολύ πλούσια εικόνα για την κοινωνική ιστορία της εποχής», τόνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Μαρία Γεωργοπούλου, διευθύντρια Γενναδείου Βιβλιοθήκης.
Τα χειρόγραφα
Η εκδήλωση επικεντρώνεται σε νέα έρευνα γύρω από πέντε αξιόλογα σύνθετα χειρόγραφα, η οποία αναδεικνύει μια ζωντανή παράδοση γνώσης και πρακτικής που εκτείνεται στον 16ο και 17ο αιώνα. Τα χειρόγραφα αυτά, τα οποία σήμερα φυλάσσονται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, στο Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης και στο Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, περιέχουν ένα πλούσιο σύνολο κειμένων -από γιατροσόφια και σεισμολογικά έργα έως ζωδιακούς οδηγούς, σεληνιακά εγχειρίδια, καθώς και εξορκιστικά και παρακλητικά κείμενα.
Το χειρόγραφο 19 της Συλλογής Πεζάρου που φυλάσσεται στο Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείου του ΜΙΕΤ συντέθηκε κατά πάσα πιθανότητα τον 16ο ή αρχές του 17ου αιώνα. Αποτελείται από 175 φύλλα, είναι μικρού μεγέθους και δεμένο με απλό δερμάτινο κάλυμμα χωρίς διακοσμήσεις. Η γραφή φαίνεται τραχιά, αλλά ευανάγνωστη, με ορθογραφικά λάθη αλλά και τάσεις φιλοκαλλίας, όπως διαπιστώνεται στη χρήση κόκκινης μελάνης σε πρωτογράμματα, σύμβολα και σχήματα.
Το χειρόγραφο MSS 895 της Γενναδείου Βιβλιοθήκης της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών, που αποτελείται από 59 φύλλα με σύμμεικτο περιεχόμενο, περιλαμβάνει εξορκισμούς και επικλητικά κείμενα. Συντεθημένο επίσης περί τον 16ο/17ο αιώνα, έχει τα ίδια χαρακτηριστικά γραφής, δηλαδή πρόχειρη, αλλά ευανάγνωστη, με ορθογραφικά σφάλματα, αλλά τάσεις φιλοκαλίας, με κοσμήματα, κοσμημένα πρωτογράμματα, χρήση κόκκινης ακόμη και χρυσής μελάνης.
Τα τρία ακέφαλα χειρόγραφα του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών 05223 α΄, β΄ και γ΄ φαίνεται να προέρχονται από τον 17ο αιώνα. Το περιεχόμενό τους βρίσκεται πιο κοντά σε μια συλλογή εξορκιστικών και επικλητικών κειμένων. Ο χαρακτήρας της γραφής είναι πιο επιμελημένος και ευανάγνωστος. Ο γραφέας δείχνει να είναι λόγιος, είναι ορθογράφος και καλλιγράφος. Τα χειρόγραφα είναι ακέφαλα και κολοβά, και περιέχουν παρεμβαλλόμενα χέρια, ίσως κατοπινών κτητόρων, με χαρακτηριστικά πιο τραχιά και πρόχειρα.
Δείτε το πρόγραμμα του συμποσίου εδώ: https://www.ascsa.edu.gr/events/details/symposium-magic-spells-divinations-and-exorcisms-a-cultural-and-textual-tradition-gr
ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Please wait...