Τα σπόλια, δηλαδή αρχιτεκτονικά μέλη ή γλυπτά παλαιότερων μνημείων που επαναχρησιμοποιούνται στην κατασκευή νεότερων κτηρίων, γίνονται αντικείμενο της έκθεσης «SPOLIA: 22 Μεταγραφές των Λίθων της Μικρής Μητρόπολης Αθηνών», μέσα από την οποία η αρχιτέκτονας και εικαστικός, Νόρα Όκκα, αναδεικνύει τη διαχρονική πορεία της ύλης, της μνήμης και της ιστορίας. Η έκθεση, που παρουσιάζεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, συστήνει στο κοινό τη μοναδική περίπτωση της Μικρής Μητρόπολης Αθηνών, ενός από τα σημαντικότερα αλλά λιγότερο γνωστά βυζαντινά μνημεία της πρωτεύουσας.
Ο ναός της Παναγίας Γοργοεπηκόου και του Αγίου Ελευθερίου, γνωστός ως Μικρή Μητρόπολη, βρίσκεται δίπλα στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών και οικοδομήθηκε στα τέλη του 12ου αιώνα, πιθανότατα με πρωτοβουλία του λόγιου και Μητροπολίτη Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτη. Χτίστηκε πάνω στα ερείπια αρχαίου ιερού αφιερωμένου στην Ειλείθυια, θεότητα που προστάτευε τις εγκύους, διατηρώντας έτσι έναν συμβολικό διάλογο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τον χριστιανικό κόσμο, καθώς η Παναγία «Γοργοεπήκοος», περιγράφει την ιδιότητά Της να ακούει γρήγορα και να ανταποκρίνεται άμεσα στις προσευχές και στις παρακλήσεις των πιστών, ενώ ο Άγιος Ελευθέριος είναι προστάτης των εγκύων, των λεχώνων και γενικότερα όσων αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον τοκετό.
Η ιδιαιτερότητα του μνημείου βρίσκεται στην ίδια την κατασκευή του. Οι τοίχοι του αποτελούνται σχεδόν αποκλειστικά από μεγάλους μαρμάρινους λίθους και ανάγλυφα προερχόμενα από αρχαία ελληνικά, ρωμαϊκά και πρώιμα βυζαντινά μνημεία, χωρίς τη χρήση πλίνθων, ενώ περίπου ενενήντα ανάγλυφα κοσμούν το ανώτερο τμήμα τους, δημιουργώντας ένα σπάνιο διακοσμητικό σύνολο για βυζαντινό ναό. Η πρακτική αυτή της χρήσης μαρμάρινων ανάγλυφων από αρχαίους ναούς αντανακλούσε τη στάση μιας μορφωμένης ελίτ της εποχής, η οποία αναγνώριζε και εκτιμούσε την αισθητική αξία της αρχαιότητας, σε αντίθεση με την ευρύτερη αντίληψη της εποχής που αντιμετώπιζε τα αρχαία μνημεία με φόβο και δεισιδαιμονία, επιχειρώντας συχνά να τα …καθαγιάσει με τη χάραξη σταυρών ή την προσθήκη χριστιανικών συμβόλων.
Αυτόν ακριβώς τον διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν διερευνά η Νόρα Όκκα μέσα από το εικαστικό της έργο. Από το 2014 μελετά συστηματικά τη Μικρή Μητρόπολη Αθηνών, δημιουργώντας μια σειρά έργων που λειτουργούν ως «μεταγραφές» των λίθων του ναού, αποκαλύπτοντας τις ιστορίες που φέρουν πάνω τους. Παράλληλα, από το 2012 αναπτύσσει ερευνητικό έργο γύρω από τα σπόλια και έχει δημιουργήσει διαδικτυακή πλατφόρμα χαρτογράφησής τους, με στόχο να αναδείξει τα αόρατα δίκτυα που συνδέουν τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική και τον πολιτισμό.
Η έκθεση προσφέρει την ευκαιρία στο κοινό να γνωρίσει μια διαφορετική όψη της Μικρής Μητρόπολης, η οποία είναι ευρέως γνωστή ως τόπος επιμνημόσυνων δεήσεων και λαϊκού προσκυνήματος για σημαντικές προσωπικότητες της δημόσιας ζωής, αλλά λιγότερο για τη μοναδική ιστορική, αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική της αξία. Μέσα από τη σύγχρονη εικαστική προσέγγιση, τα σπόλια παύουν να αποτελούν απλώς οικοδομικά στοιχεία και αναδεικνύονται σε φορείς μνήμης, που συνδέουν διαφορετικές εποχές, πολιτισμούς και αντιλήψεις.
Η Νόρα Όκκα είναι αρχιτέκτονας και εικαστικός με σημαντική διεθνή ερευνητική και εκθεσιακή δραστηριότητα γύρω από την επανάχρηση των υλικών στην αρχιτεκτονική. Το έργο της έχει παρουσιαστεί, μεταξύ άλλων, στην Ακαδημία Επιστημών Βερολίνου-Βρανδεμβούργου, στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, στο Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών του Πρίνστον και στο Μουσείο Αργυροτεχνίας του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.
Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών και εγκαινιάζεται την ερχόμενη Τετάρτη, στις 7.30 το απόγευμα, στην αίθουσα «Κυριάκος Κρόκος» του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, όπου θα παραμείνει έως τις 31 Αυγούστου.
ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Please wait...