Από την τροχιά της Γης, η Καναδή πρώην αστροναύτισσα Ζυλί Παγιέτ (Julie Payette) ανακάλυψε μια αλήθεια που η ανθρωπότητα συχνά ξεχνά, όταν μένει «δεμένη» στη Γη: στο Διάστημα δεν υπάρχουν σύνορα. Από ύψος περίπου 400 χιλιομέτρων και με ιλιγγιώδη ταχύτητα που δεν χωρά ο κοινός ανθρώπινος νους, δεν διακρίνονται κράτη ή γεωγραφικές γραμμές, αλλά μια συνεχής επιφάνεια γης, νερού και ατμόσφαιρας. Ένα ενιαίο, κοινό οικοσύστημα που μοιράζονται δισεκατομμύρια άνθρωποι και, όπως σημειώνει, πρέπει να το προστατεύσουμε.
«Οι αστροναύτες συχνά ερωτώνται, αν το διάστημα τους αλλάζει. Η απάντηση είναι πιο απλή απ’ όσο νομίζουν οι άνθρωποι – δεν σε αλλάζει, αλλά ενισχύει αυτό που ήδη ξέρεις. Από το διάστημα γίνεται προφανές ότι όλοι μοιραζόμαστε έναν πλανήτη. Δεν βλέπεις σύνορα ανάμεσα στις χώρες· η ίδια η Γη δεν έχει σύνορα. Βλέπεις τη φύση, τα οικοσυστήματα και το αποτύπωμα της ανθρωπότητας σε έναν κοινό κόσμο που πρέπει να διαφυλάξουμε για τις μελλοντικές γενιές», τονίζει.
Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, με αφορμή τη συμμετοχή της στο Aristotle Innovation Forum, όπου θα μιλήσει σήμερα, στις 17:30, στο περ. 15 της ΔΕΘ, με θέμα «50 years of continuous human presence in space. The legacy of the International Space Station by Julie Payette – NASA Astronaut», η Καναδή αστροναύτισσα ανατρέχει και στη δική της προσωπική διαδρομή -μια πορεία που ξεκίνησε από ένα παιδικό όνειρο που τότε έμοιαζε σχεδόν αδύνατο. Ένα παιδί από το Κεμπέκ, που μεγάλωνε βλέποντας τις αποστολές του Apollo στην τηλεόραση, παρατηρώντας αστροναύτες που δεν της έμοιαζαν σε τίποτα. «Ναι, ήθελα να γίνω αστροναύτης από παιδί, αλλά πίστευα ότι ήμουν “ο λάθος τύπος”. Οι αστροναύτες που έβλεπα στο Apollo ήταν Αμερικανοί άνδρες, πιλότοι δοκιμών, αγγλόφωνοι. Εγώ ήμουν γαλλόφωνη Καναδή από το Κεμπέκ. Δεν μου έμοιαζαν, αλλά ήθελα να τους μοιάσω. Μερικές φορές μια σπίθα ανάβει από νωρίς στη ζωή. Το σημαντικό είναι να τη βρεις και να την ακολουθήσεις», εξηγεί.
Δεκαετίες αργότερα, ύστερα από 22 χρόνια ως αστροναύτισσα και δύο αποστολές για την κατασκευή του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, έχει κάθε λόγο να χαμογελά πλατιά καθώς το όνειρό της κάθε άλλο παρά ανεκπλήρωτο έμεινε…
28.000 χλμ/ώρα και απόλυτη σιωπή: τι είδε από ψηλά
Όταν μιλά για το Διάστημα, η Ζυλί Παγιέτ το κάνει με τη διπλή ματιά του επιστήμονα και του εξερευνητή. Περιγράφει την εκτόξευση ως μια εμπειρία σχεδόν αδιανόητης έντασης, πριν ακολουθήσει η απόλυτη σιωπή της μικροβαρύτητας και η πρώτη, σχεδόν εξωπραγματική, θέα της Γης μέσα από το παράθυρο του σκάφους. Όταν καλείται να ξεχωρίσει μία μόνο στιγμή από τις αποστολές της, αρνείται την ίδια την ιδέα της επιλογής: «τα πάντα», λέει, γιατί στο Διάστημα κάθε δευτερόλεπτο είναι μοναδικό.
«Είναι άδικο το ερώτημα σε έναν αστροναύτη για ποια στιγμή θεωρεί την πλέον μοναδική· γιατί όλα είναι μοναδικά. Εκτοξεύεσαι με έναν πύραυλο, επιταχύνεις στα 28.000 χιλιόμετρα την ώρα σε οκτώμισι λεπτά, βιώνεις για πρώτη φορά τη μικροβαρύτητα, μετατρέπεις το διαστημόπλοιο σε σπίτι και μετά ανοίγεις τα παράθυρα για να δεις τη Γη […] Οι αποστολές μου ήταν αποστολές κατασκευής στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό -ουσιαστικά εργασίες διαστημικής κατασκευής. Κάθε στιγμή ήταν εξαιρετική», λέει.
Όταν η κουβέντα φτάνει στην ίδια την εμπειρία της ζωής σε τροχιά, η περιγραφή γίνεται σχεδόν απρόσμενα …γήινη και ταυτόχρονα εντυπωσιακή. «Δεν είναι τόσο άσχημη όσο φαντάζονται οι άνθρωποι. Το φαγητό είναι καλό, η παρέα οικεία, και η έλλειψη βαρύτητας είναι διασκεδαστική -αιωρείσαι μέσα στον θάλαμο. Αλλά το μεγαλύτερο προνόμιο είναι να βλέπεις τη Γη από το διάστημα. Αυτό είναι κάτι εξαιρετικό».
Κι αν οι συνθήκες του διαστήματος φαντάζουν ακραίες στα μάτια κάποιων, η καθημερινότητα εκεί πάνω -μακριά από στερεότυπα και κινηματογραφικές υπερβολές- τους διαψεύδει. «Οι άνθρωποι συχνά φαντάζονται σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα στο διάστημα, αλλά στην πραγματικότητα οι αστροναύτες και οι κοσμοναύτες συνεργάζονται πολύ καλά. Έχουμε πληρώματα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό για περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα και δεν βλέπουμε ανθρώπους να επιστρέφουν λόγω προβλημάτων ψυχικής υγείας ή συγκρούσεων. Είναι μια πραγματική αποστολή, μεγαλύτερη από το άτομο», σημειώνει η Παγιέτ.
Το ερώτημα δεν είναι «πού θα πάμε» αλλά «αν είμαστε μόνοι»
Πέρα όμως από την προσωπική εμπειρία, η Παγιέτ στρέφει το βλέμμα της στα μεγάλα, ακόμη άλυτα ερωτήματα, που συνεχίζουν να καθοδηγούν την εξερεύνηση του σύμπαντος. «Στη σύγχρονη φυσική, ερωτήματα για τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια παραμένουν από τα μεγαλύτερα μυστήρια. Παρατηρούμε γαλαξίες να απομακρύνονται και να επιταχύνονται, αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμη ποια δύναμη το προκαλεί. Μπορούμε να το μετρήσουμε, αλλά δεν το κατανοούμε πλήρως. Αυτή είναι η επιστήμη -προχωράμε, αντιμετωπίζοντας αυτό που ακόμη δεν γνωρίζουμε», σημειώνει και από τα μεγάλα κοσμολογικά ερωτήματα, η συζήτηση περνά στην ίδια την πορεία της διαστημικής εξερεύνησης -μια πορεία που, όπως τονίζει, δεν έγινε με άλματα αλλά με συνεχόμενα, αποφασιστικά βήματα.
«Ήταν μια σταδιακή εξέλιξη. Αρχικά, δεν γνωρίζαμε καν αν οι άνθρωποι μπορούν να επιβιώσουν σε μικροβαρύτητα. Σήμερα, άνθρωποι εδώ και 25 χρόνια ζουν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Έχουμε περάσει από το να είναι οι αστροναύτες απομονωμένοι πιλότοι δοκιμών στο να ζουν και να εργάζονται στο διάστημα ως μέρος μιας συνεχούς ανθρώπινης παρουσίας. Και πρόσφατα επιστρέψαμε στη σεληνιακή εξερεύνηση μετά από 50 χρόνια, κάτι που αποτελεί ακόμη ένα μεγάλο βήμα».
Βλέπει τον Άρη ως το επόμενο μεγάλο ανθρώπινο βήμα στο Διάστημα, αλλά θεωρεί ότι το πιο θεμελιώδες ερώτημα δεν είναι το «πού θα πάμε», αλλά το «αν είμαστε μόνοι». «Αν μιλάμε για ανθρώπινη επέκταση, τότε ο Άρης είναι το επόμενο σύνορο, γιατί η Αφροδίτη είναι “αφιλόξενη”. Αλλά το βαθύτερο επιστημονικό ερώτημα είναι: είμαστε μόνοι; Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν υπάρχει ζωή αλλού σε αυτό το τεράστιο σύμπαν. Αν βρούμε έστω και ένα βιολογικό ίχνος στον Άρη – ακόμη και απολιθωμένα βακτήρια – θα μας αποκαλύψει κάτι βαθύ για τη ζωή στο σύμπαν», υπογραμμίζει.
Η οπτική της Γης και η ευθύνη της ανθρωπότητας
Όσο η ανθρωπότητα ετοιμάζεται να απλωθεί πιο μακριά στο ηλιακό σύστημα, αναδύεται ένα εξίσου κρίσιμο ζήτημα: όχι το «αν μπορούμε», αλλά το «πώς πρέπει». «Χρειαζόμαστε κανόνες, διακυβέρνηση και περιορισμούς -για την ιδιοκτησία, την εγκατάσταση και τη συμπεριφορά μας, όταν πηγαίνουμε κάπου νέο. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι δεν καταστρέφουμε ό,τι βρίσκουμε, είτε στη Σελήνη, είτε στον Άρη είτε αλλού. Η εξερεύνηση πρέπει να συνοδεύεται από ευθύνη», υπογραμμίζει.
Στο ίδιο πνεύμα, η τεχνολογία του μέλλοντος εμφανίζεται όχι ως αντικαταστάτης του ανθρώπου, αλλά ως πολλαπλασιαστής των δυνατοτήτων του. «Θα βοηθήσουν (οι νέες τεχνολογίες) πάρα πολύ, ειδικά όταν οι αποστολές απομακρύνονται από τη Γη και οι καθυστερήσεις επικοινωνίας αυξάνονται. Η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση ιατρικών προβλημάτων, στις επισκευές του σκάφους, στην πλοήγηση και στη στήριξη των αστροναυτών με τρόπους που κάνουν τις αποστολές πιο ασφαλείς και αποτελεσματικές. Όμως υπάρχει ένα πράγμα που η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει: την ανθρώπινη οπτική, το συναίσθημα, την περιέργεια και την εμπειρία που φέρνει ο άνθρωπος στην εξερεύνηση».
Η Χαλκιδική… από τροχιά: «το πιρούνι» της Ελλάδας
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για την οπτική των αστροναυτών από το διάστημα και τα χαρακτηριστικά της Γης που ξεχωρίζουν από την τροχιά, η Παγιέτ αναφέρεται εντυπωσιασμένη στη μορφολογία της βόρειας Ελλάδας και ιδιαίτερα της Χαλκιδικής, την οποία περιέγραψε με χαρακτηριστικό τρόπο ως «το πιρούνι».
«Είναι δύσκολο να το περιγράψεις, αλλά κάνουμε μία περιφορά γύρω από τη Γη κάθε μιάμιση ώρα. Χρειάζονται μόνο 90 λεπτά για μία πλήρη περιστροφή. Για παράδειγμα, διασχίζεις τη Βόρεια Αμερική σε 10 λεπτά και την Ευρώπη σε λιγότερο από πέντε», σημειώνει και εξηγώντας την τροχιά των διαστημικών αποστολών, επισημαίνει: «Είμαστε σε μία κεκλιμένη τροχιά. Δεν είμαστε πάνω στον ισημερινό και δεν είμαστε στους πόλους. Κινούμαστε έτσι ώστε, μερικές φορές, περνάμε πάνω από τη Βόρεια Ευρώπη, κινούμενοι από τα δυτικά προς τα ανατολικά».
Σε αυτό το πλαίσιο, περιγράφει τα γεωγραφικά στοιχεία που ξεχωρίζουν από το διάστημα: «Όταν βρίσκεσαι πάνω από τη Βόρεια Ευρώπη, ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζει και φαίνεται πολύ εύκολα είναι η Κύπρος. Είναι πολύ εμφανής, επειδή είναι νησί. Αλλά ένα άλλο χαρακτηριστικό που μπορώ να δω από τη Βόρεια Ευρώπη από το διάστημα είναι η Χαλκιδική. Είναι πραγματικά εντυπωσιακή».
Η ίδια αποδίδει στη Χαλκιδική τη μορφή ενός ιδιαίτερου γεωγραφικού σχήματος: «Τη λέω το πιρούνι. Από διαφορετικά σημεία πάνω από τη Γη μπορείς να τη δεις καθαρά. Όταν είσαι πάνω από τη Γαλλία, το βλέπεις. Όταν έρχεσαι από τον νοτιοανατολικό Ατλαντικό, το βλέπεις. Το πιρούνι είναι πάντα εκεί!».
Όπως προσθέτει, το συγκεκριμένο σχήμα δεν αποτυπώνεται με τον ίδιο τρόπο στους χάρτες: «Στους χάρτες βλέπεις τον Ατλαντικό Ωκεανό και τη μπότα της Ιταλίας, αλλά στην πραγματικότητα από το διάστημα βλέπεις το πιρούνι».
«Ακολουθήστε το όνειρό σας» – το μήνυμα προς τους νέους
Καθώς το βλέμμα επιστρέφει στη Γη -όχι πια από το διάστημα, αλλά από τη βεράντα κεντρικού ξενοδοχείου της Θεσσαλονίκης που «βλέπει» στον Θερμαϊκό- η προοπτική διευρύνεται και για χώρες που για πολλά χρόνια ήταν απλώς θεατές των εξελίξεων της διαστημικής εποχής ή μικρές γεωγραφικά χώρες. «Προέρχομαι από μια χώρα που αρχικά δεν έστελνε αστροναύτες, αλλά παρουσιάστηκαν ευκαιρίες. Η Ελλάδα -για παράδειγμα- μπορεί να συμβάλλει μέσω της βιομηχανίας, της τεχνολογίας, των δορυφόρων και της συνεργασίας με τον European Space Agency. Και πιστεύω ότι στα επόμενα χρόνια ένας Έλληνας αστροναύτης θα πάει στο διάστημα -ο πρώτος, αλλά όχι ο τελευταίος».
Και το μήνυμα, τελικά, επιστρέφει εκεί από όπου ξεκίνησε: στην ανθρώπινη σπίθα. «Να πηγαίνετε σχολείο, να ακολουθείτε το όνειρό σας και να βρίσκετε τρόπους να συμμετέχετε στο ταξίδι. Αν έχετε αυτή τη σπίθα, αρπάξτε την και προχωρήστε!», είναι το μήνυμά της στους νέους που -προς το παρόν- κοιτούν τ’ αστέρια από μακριά.
Σοφία Παπαδοπούλου
ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Please wait...